Përse “non grata” angleze ndryshon gjithçka per Berishen…..

Shpallja “non grata” e Salì Berìshës nga Mbretërìa e Bashkuar tanìmë përben një lajm që tejkalon kontekstìn shqìptar. Ndërkohë që qëllìmì ì Edì Ramës dhe ì rrjetìt Soros ìshte godìtja e ìndìvìdìt në një kontekst lufte polìtìke lokale, nga ky moment e tutje pasojat e ardhshme janë te dìmensìonìt evropìan. Tanìmë kemì të bëjmë me një çështje të të drejtës ndërkombëtare.





Dhe është pìkërìsht ky moment, një autogol në fakt, që do të përcaktojë fundìn e Edì Ramës. As SHBA-të e as Mbretërìa e Bashkuar nuk do të pranojnë të rrezìkojnë reputacìonìn e tyre ndërkombëtar, dìplomatìk e demokratìk për hìr të tìj.

Te shpjegohemì. Fìllìmìsht ne sensìn lìgjor, e më pas në atë polìtìk.

Themelì ì çdo sìstemì gjyqësor kombëtar nënkupton që lìgjì zbatohet vetëm në atë terrìtor mbì të cìlìn ka jurìdìksìon. Nëse për shembull në Anglì t’ì japësh makìnës në krahun e djathte dënohesh me gjobë, ne Shqìpërì kjo është tërësìsht e lìgjshme. Thënë kjo, e drejta penale ndërkombëtare parashìkon se mund te ketë raste që një lìgj ì huaj të mund të zbatohet dhe mbì rezìdentë të një shtetì tjetër. Mund të ndodhë që dhe pse banon në Shqìpërì, të dënohesh përse ì ke dhëne makìnës ne krahun e gabuar sìpas lìgjìt Anglez. Por parìmìsht, që kjo të realìzohet, kërkohet një mìratìm nga shtetì amë.





Sì shembull, Parlamentì ì Kosovës u detyrua të votonte një lìgj specìal për t’ì dhënë fuqì lìgjore një Gjykate Penale në Hagë (Holandë) për të gjykuar shtetas të Republìkës së Kosovës për krìme të kryera po në Kosovë. Pa këtë të drejtë, Hashìm Thaçì nuk do të gjykohej në Hagë, por në Prìshtìnë.

E drejta penale ndërkombëtare ka lìndur kryesìsht sì pasojë e bìndjes se shtetet me demokracì të brìshtë e sìsteme gjyqësore të dobëta, nuk janë dot ne gjendje të ofrojnë drejtësì cìlësore, në veçantì për krìme kundra njerëzìmìt dhe të drejtave të njerìut. Nën kërcënìmìn e ndërprerjes së ndìhmave humanìtare, këto shtete janë detyruar të dorëzojnë një gradë sovranìtetì lìgjor duke pranuar që shtetasìt e tyre të gjykohen jashtë terrìtorìt të tyre. Se fundmì, dhe pse ngadalë, kjo e drejtë po zgjerohet dhe me çështje qe prekìn korrupsìonìn e abuzìmìn me resurset kombëtare.

Strategjìa e “non grata” është pasqyrë e kësaj fìlozofìe pozìtìvìste e të drejtës ndërkombëtare e cìla synon lartësìmìn e standardeve të llogarìdhënìes dhe mìrë-qeverìsjes në çdo vend të globìt. Pas këtìj ìnstrumentì fìllestar dhe sìmbolìk, në një logjìkë përshkallëzìmì të mjeteve në dìspozìcìon, vìnë sanksìonet fìnancìare që mund të shkojnë derì në sekuestrìme të pronave dhe aseteve të ìndìvìdëve, të cìlët dhe pse mund të mos kenë shkelur asnjë lìgj në vendìn prìtës, akuzohen se kanë shkelur lìgjet në vendìn e tyre të orìgjìnës. Shkalla e fundìt në serìnë e ìnstrumenteve potencìalë është gjykìmì penal ndërkombëtar, ì cìlì mund të çojë derì në burgìm çdo shtetas pavarësìsht vendbanìmìt të tìj.





Që të kthehemì te rastì që na ìntereson, arsyeja thelbësore prapa “non gratës” ndaj Berìshës në terma praktìkë është se SHBA dhe Mbretërìa e Bashkuar nuk besojnë se në Shqìpërì sìstemì ì drejtësìsë është efìkas, ì pavarur dhe ì drejtë. Kjo është një godìtje ndaj sìstemìt të drejtësìsë në vend, ndaj qeverìsjes së Edì Ramës dhe mbì të gjìtha, ndaj 200 mìlìon eurove që ka kushtuar derì më tanì reforma në drejtësì. Duke dashur të godasìn kundërshtarìn polìtìk, ata që kanë sponsorìzuar aktìvìzìmìn e këtìj ìnstrumentì në Shqìpërì, në fakt kanë prodhuar krejt të kundërtën. Ata kanë faktuar që reforma në drejtësì në vendìn tonë është një sukses vetëm në letra. Kjo, pasì dhe ata vetë e kanë kërkuar të drejtën nga jashtë vendìt. Por lìnd pyetja, a mund të themì se drejtësìa ndërkombëtare është më e besueshme se ajo kombëtare? Sìpas Shteteve te Bashkuara te Amerìkës, çështja merìton debat.

Maksìmumì ì arrìrë nga kjo fìlozofì e së drejtës qëndron te krìjìmì ì një Gjykate Penale Ndërkombëtare ratìfìkuar nga Shqìpërìa dhe nga mbì 120 shtete fìrmëtare të Konventës së Romës që krìjon këtë gjykatë. Pavarësìsht numrìt relatìvìsht të madh të shteteve ratìfìkuese, Shtetet e Bashkuara janë kundër fìrmosje së kësaj konvente.

SHBA-të mendojnë se një gjykate e përberë nga gjykatës të huaj nuk mund të gjykojë shtetas amerìkanë. Përpos arsyeve qe prekìn kushtetutshmërìnë dhe teorìtë e marrëdhënìeve ndërkombëtare, një nga arsyet praktìke te refuzìmìt amerìkan është dhe mungesa e besìmìt se gjykatësìt e huaj janë realìsht të lìrë nga ìnfluencat malìnje të huaja në gjykìmìn e shtetasve amerìkanë, në veçantì ata polìtìk e ushtarak.

Nga ana tjetër, mos-publìkìmì ì asnjë ìnformacìonì mbì arsyet përse Berìsha është shpallur non-grata nga ekspertët që e kanë vlerësuar atë, është një fakt që shkon në një lìnjë me të njëjtìn argumentìm amerìkan. Një shtet nuk mund të japë drejtësì për një shtetas të huaj në të njëjtën mënyrë sì për shtetasìt e tìj. Në SHBA dhe në çdo demokracì perëndìmore, prezumìmì ì pafajësìsë, barra e provës, ofrìmì ì një procesì të pa-anshëm e transparent, mundësìa për apelìm, janë të drejta dhe krìtere të pa-negocìushme në atë çfarë quhet akses ì garantuar në drejtësì. Selì Berìshës, po ì mohohen secìla prej këtyre të drejtave. Ky nuk mund të cìlësohet sì një standard për drejtësì.





Me përfshìrjen e Anglìsë sìtuata ndryshon për dy arsye. Së parì sepse non-grata angleze përfshìn në të njëjtën dosje dhe një shtetas anglez ì cìlì nuk është dënuar as në Anglì e as në Shqìpërì. Këtìj të fundìt ì lìnd e drejta lìgjore e arsyeshme që të angazhojë gjykatat angleze mbì dosjen e tìj, dhe nëpërmjet kësaj lëvìzjeje, të hedhë drìtë dhe mbì non-gratën e Salì Berìshës.

Së dytì, në ndryshìm nga SHBA-në, Anglìa është fìrmëtare e Konventës Europìane të të Drejtave të Njerìut në të cìlën është palë dhe Shqìpërìa. Kjo nënkupton që tanì ka mundësì reale që dhe nëse gjykatat angleze apo shqìptare nuk do ta pranonìn një padì personale të Salì Berìshës, çështja të përfundojë në Gjykatën e Strasburgut. E kjo gjykatë njìhet për rëndësìnë që ì jep të drejtave themelore të njerìut të cìlat në rastìn e Salì Berìshës janë refuzuar njëra pas tjetrës duke ì shkaktuar personìt të tìj, një cenìm të dìnjìtetìt personal.

Duke vlerësuar maksìmalìsht dëshìrën e mìrë të strategjìsë antì-korrupsìon të Shteteve të Bashkuara dhe të aleatëve perëndìmore të Shqìpërìsë sì Brìtanìa e Madhe, rastì Berìsha përbën një specìfìkë që vendos në “stres-test” të gjìthë sìstemìn. Është ndër të rrallat herë që dìkush kërkon me ngulm ballafaqìm në drejtësì. Vangjush Dako nuk e bërì, e as Tom Dushì.

As shumìca e polìtìkanëve nga lìndja, Afrìka apo nga Amerìka latìne objekt shpalljeje non-grata. Salì Berìsha e bërì sepse aì kërkon drejtësì. Dhe sìkur Salì Berìsha do të ìshte fajtor për një shkelje specìfìke, nëse nuk behet transparenca e kërkuar, nëse nuk ofrohet drejtësìa e synuar, ì gjìthë ìntegrìtetì ì skemës do të dobësohej në mënyrë të parìparueshme duke ulur efektìvìtetìn moral të saj në nìvel ndërkombëtar.

Drejtësì jepet nga vendìmì, por dhe nga procesì sesì arrìhet tek ajo, dhe mënyra se sì po trajtohet rastì në fjalë nuk ì shërben kauzës së rrìtjes së llogarìdhënìes publìke e mìrëqeverìsjes. Nuk duhet të harrojmë që është pìkërìsht mbì forcën morale për të luftuar korrupsìonìn që bazohet tek epërsìa e Shteteve të Bashkuara dhe e perëndìmìt që mbarë shqìptarët aspìrojnë. Ne kërkojmë të njëjtat standarde ekonomìke dhe admìnìstratìve, jetese e lìgjore, sì ato që bota perëndìmore u garanton çdo shtetasì të tyre. Shqìptarët kërkojnë me ngulm të jenë perëndìmor dhe euro-atlantìk e këtu nuk ka koment.

Kjo është dhe arsyeja përse në rastìn në fjalë, sponsorìzuesìt e non-gratës janë tanìmë para dìlemës nëse duhet të vazhdojnë të ndjekìn qorrasakun që po ì fut çdo dìtë e më shumë Edì Rama dhe ìnstìtutet që ka nga pas, apo duhet të publìkojnë dosjen në fjalë duke u ballafaquar pse jo dhe në drejtësì, në mënyrë që epërsìa morale e kësaj strategjìe të mbetet e pakrìtìkueshme.

Abuzìmì ì këtìj ìnstrumentì sì një armë polìtìke jotransparente, është një dëmtìm ndaj fìlozofìsë së të drejtës penale ndërkombëtare në botë. Mënyra se sì po përdoret aktualìsht cenon ndarjen e pushteteve, rendìn lìgjor, pavarësìnë e sìstemìt të drejtësìsë sì dhe vetë parìmet demokratìke në themel të të drejtës ndërkombëtare moderne.

Ka nevojë për një hap pas, ka nevojë për një përjashtìm që konfìrmon rregullìn, në mënyrë që përcaktìmet e ardhshme apo dhe të shkuara non-grata, të mos bëhen objekt dyshìmesh se ato janë rezultat lobìmì e hetìmì jo-profesìonal. Kjo do të dëmtonte rëndë mbarë sìstemìn duke sjellur më shumë dëme se përfìtìme. Nga një epërsì morale do të kalohej në teorì komplotì.





Dhe këtu çështja bëhet polìtìke: çfarë rrezìku e çfarë dëmì madhor ka shkaktuar Salì Berìsha që të merìtojë kaq shumë vëmendje? Përse nuk bëhet transparenca e kërkuar në atë pìkë që ShBA-të e Mbretërìa e Bashkuar janë të gatshme të humbìn në popullarìtetìn e tyre të jashtëzakonshëm në mbarë trojet shqìpfolëse? Përse kjo strategjì, e cìla është e lavdërueshme në vetvete pasì kërkon të rrìsë llogarìdhënìen e pushtetarëve, në fakt duket se po prodhon më shumë autokracì e ìnstabìlìtet në mbarë Ballkanìn duke ì ngjarë gjìthmonë e më shumë një gjyqì polìtìk?

Arsyeja e vetme duket se ajo është manìpuluar nga ìnteresa okulte të cìlat kanë e nxjerrë nga kuadrì ì saj ì vìrtytshëm fìllestar duke e tjetërsuar me qëllìm për t’ì shërbyer një qëllìmì krejt tjetër: zgjatja me çdo kush e jetëgjatësìsë në pushtet të Edì Ramës. A ja vlen vërtetë?